Jak nie dać się dezinformacji

Jak nie dać się dezinformacji

Jak nie dać się dezinformacji

Jak nie dać się dezinformacji

Dla każdego, kto korzysta z nowych technologii

Jak nie dać się dezinformacji

Fake newsy, klonowany głos, fałszywi eksperci

Poradnik dla uczniów, nauczycieli i rodziców. Skąd biorą się fake newsy, dlaczego im wierzymy i jak rozpoznać deepfake.

Na podstawie wystąpień ekspertek NASK i Uniwersytetu Civitas
Aktualizacja: październik 2026 r. · 8 min czytania

Wstęp

Fake news to celowo sfabrykowana wiadomość, która udaje prawdziwego newsa. Ma wywołać emocje i konkretną reakcję, często komuś przynosi też zysk.

To nie jest nowe zjawisko. Sensacyjne nagłówki działały już w prasie lat 20. XX wieku. Nowe jest tempo: w mediach społecznościowych fałszywe doniesienia rozchodzą się szybciej niż prawda. Dziś dochodzi do tego klonowany głos i fałszywi eksperci wygenerowani przez sztuczną inteligencję.

W dłuższej perspektywie dezinformacja prowadzi do znieczulicy społecznej, czyli stopniowej utraty wrażliwości na cierpienie i potrzeby innych. Dlatego najważniejsza zasada brzmi: sprawdź, zanim ocenisz albo udostępnisz.

Najważniejsze w skrócie

  • Zanim udostępnisz, zatrzymaj się. Silne emocje to sygnał ostrzegawczy.
  • Sprawdź źródło, datę i to, czy informację podają inne wiarygodne media.
  • Telefon od bliskiej osoby z prośbą o pieniądze? Rozłącz się i oddzwoń na znany Ci numer.
  • Ekspert z internetu? Sprawdź, czy istnieje poza jednym profilem.
  • Dezinformację zgłosisz na zglos-dezinformacje.nask.pl.

Przeczytaj cały poradnik

Czytaj online w przeglądarce albo pobierz PDF, żeby wrócić do niego później lub go wydrukować.

Zanim klikniesz „udostępnij”

Sprawdź w 30 sekund

Zaznacz każde pytanie, na które znasz odpowiedź. Jeśli któreś zostaje puste, lepiej poczekać z udostępnieniem.

Autorki

Poradnik opracowała Fundacja STOP Znieczulicy na podstawie wystąpień ekspertek NASK i Uniwersytetu Civitas z 16 września 2026 r.

Dominika Nowakowska-Grelaspecjalistka ds. wsparcia analiz, Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK
Alicja Martinekekspertka ds. sztucznej inteligencji, NASK
Patrycja Krzyśpiakstarsza analityczka, Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK
dr Paulina PiaseckaDyrektorka Centrum Badań nad Terroryzmem, Uniwersytet Civitas

Najczęstsze pytania

Jak rozpoznać sklonowany głos?

Zwróć uwagę na nienaturalne pauzy, płaski ton i presję czasu. Najpewniejszy sposób: rozłącz się i oddzwoń na numer, który znasz. Więcej w rozdziale „Deepfake i klonowanie głosu”.

Gdzie zgłosić fałszywą informację?

Na zglos-dezinformacje.nask.pl oraz w serwisie, w którym ją widzisz.

Jak rozmawiać z bliskimi, którzy wierzą w fake newsy?

Bez ośmieszania. Zadawaj pytania zamiast wygłaszać wykład i pokaż, jak samodzielnie sprawdzić źródło.

Jak chronić nastolatki przed fałszywymi ekspertami?

Rozmawiaj o tym, kogo obserwują, i sprawdzajcie razem, czy dana osoba istnieje poza jednym profilem. Więcej w rozdziale o AI influencerach.

Chcesz przećwiczyć reagowanie z zespołem lub klasą?

Prowadzimy szkolenia dla firm i warsztaty dla szkół w ramach programu Widzę · Czuję · Reaguję.

Inne poradniki

Zostań naszym Partnerem

Formularz zgłoszenia partnera
Administratorem danych osobowych jest Fundacja STOP Znieczulicy z siedzibą w Warszawie, Al. Jana Pawła II 27, 00-867 Warszawa. Dane podane w formularzu będą przetwarzane w celu obsługi zgłoszenia partnera wydarzenia „Kampania STOP Znieczulicy – Wyloguj Obojętność”, kontaktu w sprawie warunków udziału oraz realizacji współpracy partnerskiej. Podstawą przetwarzania danych jest wyrażona zgoda oraz prawnie uzasadniony interes administratora. Dane nie będą udostępniane podmiotom trzecim, chyba że będzie to niezbędne do realizacji współpracy lub wymagane przepisami prawa. Przysługuje Ci prawo dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, sprzeciwu, przenoszenia danych, cofnięcia zgody oraz wniesienia skargi do Prezesa UODO.

Dołącz do naszego zespołu

Formularz zgłoszenia wolontariusza / eksperta

Podziel się swoją historią

Udział w module jest całkowicie dobrowolny — możesz przesłać swoją historię anonimowo.
Jeśli zdecydujesz się podać dane osobowe, przysługują Ci pełne prawa wynikające z RODO, w tym prawo do cofnięcia zgody i usunięcia historii w dowolnym momencie.
Pamiętaj — wszystkie publikowane historie są anonimowe.

⚠️ NIE UMIESZCZAJ w swojej historii:
* pełnych imion i nazwisk innych osób (sprawców, świadków, osób doznających przemocy),
* danych pozwalających na identyfikację innych osób (nazwa szkoły + klasa + data = identyfikacja),
* danych wrażliwych innych osób (informacji o zdrowiu, orientacji seksualnej, wyrokach sądowych).

Jeśli Twoja historia dotyczy osoby małoletniej — zmień szczegóły pozwalające na jej identyfikację. Redakcja fundacji ma prawo zmodyfikować lub odrzucić historię naruszającą powyższe zasady.

Formularz Podziel się historią

⚠️ Jeśli nie ukończyłeś/ukończyłaś 18 lat:

Możesz przesłać historię anonimowo bez żadnych dodatkowych zgód.

Fundacja nie przetwarza świadomie danych osobowych dzieci poniżej 16. roku życia bez zgody rodzica lub opiekuna prawnego (art. 8 RODO).

Pełna informacja o przetwarzaniu danych (art. 13 RODO)

1. Administrator
Fundacja STOP Znieczulicy, Al. Jana Pawła II 27, 00-867 Warszawa, reprezentowana przez Agnieszkę Wolską. Kontakt: fundacja@stop-znieczulicy.pl.

2. Cel i podstawa prawna przetwarzania

  • Moderacja i archiwizacja historii — art. 6 ust. 1 lit. a RODO (zgoda).
  • Publikacja na platformach kampanii — art. 6 ust. 1 lit. a RODO (odrębna zgoda).
  • Jeśli historia zawiera dane dotyczące zdrowia lub innych kategorii szczególnych (art. 9 RODO) — przetwarzanie odbywa się wyłącznie na podstawie wyraźnej zgody (art. 9 ust. 2 lit. a RODO).

3. Okres przechowywania

  • Nieopublikowane historie: usuwane po zakończeniu kampanii (31 grudnia 2026 r.) lub wcześniej na żądanie osoby przesyłającej.
  • Opublikowane historie: przechowywane przez czas działalności kampanii. Na żądanie mogą zostać usunięte lub zanonimizowane — prośbę kieruj na fundacja@stop-znieczulicy.pl.

4. Prawa
Przysługują Ci prawa: dostępu, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, sprzeciwu oraz cofnięcia zgody w dowolnym momencie (bez wpływu na legalność wcześniejszego przetwarzania). Możesz też złożyć skargę do Prezesa UODO (uodo.gov.pl).

5. Cofnięcie zgody / usunięcie historii
Aby cofnąć zgodę lub poprosić o usunięcie historii, napisz na fundacja@stop-znieczulicy.pl z tytułem: „Cofnięcie zgody — historia”. Zrealizujemy Twoje żądanie w ciągu 14 dni roboczych. Jeśli historia została opublikowana, powiadomimy Cię o możliwościach i ograniczeniach wynikających z jej udostępnienia osobom trzecim.

Praktyczne wskazówki:
Jak reagować?

Reagowanie na przemoc wymaga rozwagi i bezpieczeństwa. Poniższe wskazówki pomogą Ci działać skutecznie, nie narażając siebie na niebezpieczeństwo.

Odwróć uwagę napastnika

Bezpośrednia konfrontacja może być niebezpieczna. Zamiast tego, spróbuj odwrócić uwagę napastnika, np. głośno pytając o drogę, udając zagubionego lub wspominając o zbliżającej się policji.

Wezwij pomoc

Zadzwoń na numer alarmowy 112 lub 986. Opisz dokładnie sytuację i lokalizację. Jeśli nie możesz dzwonić, poproś kogoś innego lub wykorzystaj jedną z aplikacji alarmowych.

Pokaż wsparcie po fakcie

Nawet jeśli nie mogłeś zareagować w trakcie zdarzenia, podejdź do ofiary po jego zakończeniu. Zapytaj, czy potrzebuje pomocy, zaoferuj wsparcie, pomóż wezwać służby.

Zachowaj bezpieczeństwo

Twoje bezpieczeństwo jest priorytetem. Reaguj w sposób, który nie narazi cię na niebezpieczeństwo. Wezwanie pomocy z bezpiecznej odległości może być skuteczniejsze niż bezpośrednia interwencja.

Zapamiętaj szczegóły

Postaraj się zapamiętać, jak wyglądał napastnik – co miał na sobie, wzrost, cechy charakterystyczne – oraz w jakim kierunku uciekł. To może pomóc służbom szybciej go odnaleźć.

Gdzie szukać pomocy

Telefon interwencyjny dla osób w trudnej sytuacji życiowej

(w tym osób myślących o samobójstwie)

ul. 6-go Sierpnia 1/5 02-843, Warszawa (Ursynów-Pyry)

24 godziny 7 dni w tygodniu

514 202 619

22 855 44 32

sekretariat@woik.waw.pl

Telefon dla osób dorosłych w kryzysie samobójczym

511 200 200

czynny 24 godziny 7 dni w tygodniu

obsługiwany przez psychologów, terapeutów i pracowników socjalnych

Kryzysowy Telefon Zaufania - wsparcie psychologiczne

Czynny codziennie 24h.

116 123

www.116sos.pl

obsługiwany przez psychologów, terapeutów i pracowników socjalnych

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży

116 111

Darmowy numer pomagający w poradzeniu sobie w trudnych sytuacjach.

Czynny codziennie 24h.

www.116111.pl

Centrum Praw Kobiet

Pomoc prawna – w każdy czwartek w godzinach 16-21 pod numerem: 800 107 777 lub drogą mailową na adres: porady.prawne@cpk.org.pl www.cpk.org.pl/pomoc/pomoc-prawna/ Całodobowy telefon interwencyjny dla kobiet ofiar przemocy. 600 070 717

Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie (IPZ PTP)

22 668 70 00

Poradnia działa 7 dni w tygodniu w godzinach 12:00-18:00.

Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym

Telefoniczne Centrum Wsparcia 800 70 2222 linia jest bezpłatna

pomoc psychologa 24 godziny przez 7 dni w tygodniu

porady@centrumwsparcia.pl

www.centrumwsparcia.pl

Dziecięcy telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka

800 12 12 12

Bezpłatna, całodobowa linia interwencyjna dla dzieci i młodzieży.

Telefon i czat internetowy czynne są przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. Czat dostępny na stronie telefonu zaufania RPD.

Kryzysowy Telefon Zaufania - wsparcie psychologiczne

116 123

Czynny 24 h / 7 dni w tygodniu.

Zapytaj o szkolenie

Opowiedz nam krótko o swojej organizacji i potrzebach. Odezwiemy się w ciągu kilku dni roboczych z propozycją programu i terminu.

Zapytanie o szkolenie
Zgłaszasz klasy na warsztaty Widzę · Czuję · Reaguję? Mają one osobny formularz: przejdź do zgłoszenia szkoły. Jeśli pytasz o szkolenie dla nauczycieli lub rodziców, wypełnij formularz poniżej.
Administratorem danych osobowych jest Fundacja STOP Znieczulicy z siedzibą w Warszawie, Al. Jana Pawła II 27, 00-867 Warszawa. Dane podane w formularzu będą przetwarzane w celu odpowiedzi na zapytanie o szkolenie, przygotowania oferty i kontaktu w tej sprawie. Podstawą przetwarzania danych jest wyrażona zgoda oraz prawnie uzasadniony interes administratora. Dane nie będą udostępniane podmiotom trzecim, chyba że będzie to niezbędne do realizacji współpracy lub wymagane przepisami prawa. Przysługuje Ci prawo dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, sprzeciwu, przenoszenia danych, cofnięcia zgody oraz wniesienia skargi do Prezesa UODO.